ҚҰВФ Бас хатшысы Мейірбек Нұғұспановпен сұхбат

2026 жылғы 28 қыркүйекте Қазақстан Ұлттық волейбол федерациясы президентінің бұйрығымен Мейірбек Нұғұспанов ұйымның жаңа Бас хатшысы болып тағайындалды.

Федерацияның баспасөз қызметіне берген сұхбатында Мейірбек Мұсабекұлы қазақстандық волейболды дамыту жөніндегі көзқарасымен, қазіргі қиындықтармен және болашақтағы даму перспективаларымен бөлісті.

— Мейірбек Мұсабекұлы, жақында Қазақстан волейбол федерациясы қайта тіркеуден өтіп, Қазақстан Ұлттық волейбол федерациясы болып өзгерді. Бұған не себеп болды?

— Бұл — Туризм және спорт министрлігі бекіткен спорт федерацияларын аккредиттеудің қолданыстағы қағидаларының талабы. Қазақстанда әр спорт түрі бойынша тек бір ұлттық федерация аккредиттеледі. Өңірлік федерациялар оның мүшелері болуы тиіс. Сондықтан біз қазақстандық волейболдың барлық бағыттарын — классикалық, жағажай, паралимпиадалық, қардағы және ардагерлер волейболын біріктіретін бірыңғай құрылым құрдық.

26 қыркүйекте «Қазақстан Ұлттық волейбол федерациясы қауымдастығы» заңды тұлғалар бірлестігінің алғашқы конференциясы өтті. Оның құрамына өңірлік федерациялардың басым бөлігі, сондай-ақ паралимпиадалық волейбол федерациясы мен Қазақстан Республикасының Ардагерлер волейболы федерациясы кірді.

Конференция Мади Төкешұлы Такиевті федерация президенті етіп төрт жыл мерзімге сайлады. Одан кейін президенттің бұйрығымен федерацияның басшылығы құрылды:

Бірінші вице-президент — Арман Нұрланұлы Кабесов;

Спорттық жұмыс жөніндегі вице-президент — Жандос Бақтбекұлы Байырханов;

Паралимпиадалық, жағажай және қардағы волейбол жөніндегі вице-президент — Дүйсенбай Нұрбаевұлы Тұрғанов;

Бас хатшы — мен.

— Жаңа қызметіңіздегі өкілеттіктеріңіз бен жауапкершілік саласы туралы айтып берсеңіз.

— Бас хатшы ретінде мен жалпы волейболдың дамуына жауап беремін.

Менің міндеттеріме төрешілер комитеті, халықаралық комитет, құқықтық департамент, маркетинг, IT, сондай-ақ жарыстарды ұйымдастыру және лицензиялау департаменттері кіретін команданың жұмысын басқару және жедел үйлестіру кіреді.

Төрешіліктің сапасына ерекше назар аударамын. Әр матчта білікті төрешілер мен инспекторлар жұмыс істеуі керек. Чемпионатымызға деген сенім осыған тікелей байланысты.

Қазір шешуді қажет ететін мәселелер көп, сондықтан жедел реформалар жүргізуге уәде бермеймін. Федерацияның басты міндеті — клубтарға матчтарды ұйымдастыруға көмектесу. Бірінші вице-президент барлық өңірді аралап жүр. Әр өңірде волейболға қатысты өзіндік мәселелер бар. Арман Нұрланұлы әкімдермен және әкімдердің орынбасарларымен кездесулер өткізеді. Содан кейін қабылданған шешімдерді орындау міндеті маған жүктеледі. Мен өңір басшылығымен жасалған келісімдер мен қабылданған шешімдердің іске асырылуын үйлестіремін.

Биыл ҚҰВФ стратегиясы әр клубпен бірлесіп жұмыс істеуге және олардың түрлі мәселелерін шешуге көмектесуге бағытталған.

— Осы маусымнан бастап ерлер мен әйелдер арасындағы Ұлттық лигалардың форматы өзгерді. Турлық жүйенің орнына «үйде және сырт алаңда» жүйесі енгізілді. Әйелдер арасында екі тур, ерлер арасында бір тур өтті. Жаңа форматқа көшу кезінде федерация мен клубтар қандай қиындықтарға тап болды?

— Басты қиындық — үйдегі матчтарды ұйымдастыру. Бұрын кейбір клубтар мен қалалар турларды сирек қабылдайтын, сондықтан олардың инфрақұрылымы жаңа форматқа дайын болмады.

Волейбол өңірлерде толыққанды дамуы үшін әр қалада кем дегенде бір талапқа сай арена болуы қажет. Ең алдымен, жарықтандыру сапалы, спорттық төсем кәсіби деңгейде және бейнеқайталау жүйесі болуы керек. Егер осының бәрін бір рет дұрыс ұйымдастырсақ, ол клубта ұзақ уақыт қызмет етеді: маусым ұзақ, арена тұрақты түрде пайдаланылатын болады. Ал көрермендер әдемі әрі заманауи безендірілген залға келгенді ұнатады.

Федерация үшін негізгі сын-қатер — төрешілер кадры. Бір мезгілде әртүрлі қалаларда төрт матч өтеді, сондықтан оларға 8–12 білікті төреші қажет. Біз осы бағытта жұмыс істеп жатырмыз. Маусым соңына қарай жағдай тұрақталып, барлық төреші жеткілікті тәжірибе жинап, бірдей деңгейде тәжірибеден өтеді деп сенемін.

Тағы бір маңызды жайт: негізгі командалармен бірге қосалқы құрамдар да сырт алаңдағы ойындарға барады. Қосалқы құрам таңертең, ал негізгі команда күндіз немесе кешке ойнайды.

Менің міндетім — жаңа форматқа көшуді клубтар үшін де, федерация үшін де барынша қолайлы ету. Мақсатымыз — жүйені іркіліссіз жұмыс істейтіндей етіп құру.

— Қазақстан волейболының қазіргі жағдайын қалай бағалайсыз? Чемпионат форматын өзгертуден бөлек, жақын арада қандай бағыттарда өзгерістер қажет?

— Біздің басты артықшылығымыз — ерлер мен әйелдер арасындағы күшті әрі бәсекеге қабілетті ішкі чемпионат. Осы негізде ұлттық құрамалардың нәтижелерін жақсартуымыз керек.

Бірінші ұсынысым — клубтарға байланыстырушы ойыншы позициясына легионер алуға тыйым салу. Бізде шабуылшылар мықты, ал жас байланыстырушылар не әлсіз клубтарда ойнайды, не қосалқы құрамда отырады. Сонымен қатар ұлттық құраманың негізгі байланыстырушылары жасы келген ойыншылар. Мұндай шектеу жастарға ойын тәжірибесін жинауға мүмкіндік береді, ал оның пайдасын ұлттық құрама да сезінеді.

Екінші бағыт — балалар мен жасөспірімдер волейболындағы ойын санын көбейту. Балалар волейболы қарқынды дамып келеді, сондықтан балаларға республикалық деңгейде ойын тәжірибесі қажет. Біз пилоттық жоба ұсынып отырмыз: елді төрт аймаққа бөлу. Аймақтық турнирлер күзде, қыста және көктемде өткізіліп, жазда үздік командалар финалда кездеседі. Егер жоба мақұлданса, ол бір жылдан кейін іске қосылады. Болашақта балалар арасындағы толыққанды тұрақты чемпионат құрғым келеді. Онда командалар бүкіл оқу жылы бойы демалыс күндері өзара ойнайтын болады.

Үшінші бағыт — ұлттық құрамаларға көбірек көңіл бөлу: оқу-жаттығу жиындарын өткізу және халықаралық жарыстарға толыққанды дайындық ұйымдастыру.

Сонымен қатар қардағы волейболдан Қазақстан чемпионатының ережесін әзірлеп жатырмыз және оны 2027 жылы өткізуді жоспарлап отырмыз. Бұл — болашағы зор бағыт. Азияда Қазақстан — солтүстікке қарай орналасқан елдердің бірі, ал жағажай волейболшыларымыз халықаралық деңгейде табысты өнер көрсетіп жүр.

Осы ұсыныстардың барлығын алдымен федерация ішінде, содан кейін атқарушы комитетте, одан соң клубтармен және өңірлік федерациялармен талқылаймыз. Мұндай мәселелер бірден шешілмейді, бірақ жүйелі жұмыс міндетті түрде нәтиже береді.

— Инфрақұрылым, медициналық қамтамасыз ету, жастарды даярлау және жанкүйерлермен жұмыс істеу мәселелерінде клубтарға бірыңғай талаптар қою қаншалықты маңызды?

— Бұл — негізгі мәселелердің бірі. Қазірдің өзінде Ұлттық лига клубының қосалқы құрамы болуы міндетті. Келесі қадам ретінде әр клуб жанынан балалар академиясын ашуды қарастырып жатырмыз. Онда балалар чемпионатындағыдай әртүрлі жас санатындағы үш-төрт команда болуы керек.

Сонымен қатар әр клубтың өз ойын залы немесе жалға алынған залы болуы тиіс. Онда сапалы жарықтандыру және белгілі бір мөлшердегі көрерменге арналған трибуналар болуы қажет.

Медициналық қамтамасыз ету де ерекше маңызды. Әр матчта дәрігер жұмыс істеуі керек, ал ойыншылар маусым басталар алдында тереңдетілген медициналық тексеруден өтуі тиіс. Спортшылардың денсаулығы — үнемдеуге болатын шығын емес.

Жанкүйерлермен жұмыс та маңызды. Әр клуб әлеуметтік желілерін жүргізіп, матчтарды алдын ала хабарлап, үйдегі ойындарды тартымды етіп ұйымдастыруы керек. Адамдар залға тек волейбол көру үшін ғана емес, ерекше эмоция алу үшін де келсе дейміз. «Үйде және сырт алаңда» форматы клубтарға өз қаласында тұрақты жанкүйерлер аудиториясын қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Сонымен бірге өңірлердің нақты мүмкіндіктерін ескереміз және барлық талапты бірден орындауды міндеттей алмаймыз. Қазір клубтармен келіссөздер жүріп жатыр. Біздің міндетіміз — уақыт өте келе барлығының бірыңғай стандартқа көшуіне жағдай жасау.

Инфрақұрылымсыз волейболды дамыту мүмкін емес. Қай елде болсам да, алдымен қажетті база қалыптастырылады, содан кейін ғана нәтижелер мен бұқаралық спорт туралы айтуға болады.

Мақсаттарымның бірі — Халықаралық волейбол федерациясының (FIVB) жаттықтырушы-сарапшысын шақыру. Ол өңірлерді аралап, балалар жаттықтырушыларына арналған семинарлар өткізеді.

— Волейбол клубтарының бюджет қаражатына тәуелділігін біртіндеп азайтып, жеке серіктестерді көбірек тартуы үшін олардың коммерциялық моделін қалай дамыту керек?

— Бұл клуб үшін міндетті шарт болуы керек. Демеуші — қаржылық қауіпсіздік жастығы. Серіктес бюджет шығындарының 5–10 пайызын ғана өтесе де, бұл — елеулі қолдау. Ал шығындардың жартысын жапса, клубтың жағдайы мүлде басқаша болады.

«Үйде және сырт алаңда» форматына көшу волейболды бизнес үшін әлдеқайда тартымды етті деп сенемін, өйткені аудиторияның қамту ауқымы өсті. Әйелдер арасындағы Ұлттық лиганың алғашқы турының өзінде онлайн қаралым саны шамамен 45 мыңға жетті. Бұл көрсеткіш әлі де өседі, себебі көптеген адам матчтарды жазбадан көреді.

Біз клубтардың үйдегі ойындарын кешкі прайм-таймға жоспарлаймыз. Бұл — клуб демеушілерді және өңір басшылығын шақыра алатын уақыт. Федерация клубтарға негіз қалап берді — чемпионаттың жаңа форматын енгізді. Енді клубтардың міндеті — оны шоуға айналдырып, коммерциялық өнім ретінде сатуды үйрену. Сапалы жарық, жақсы спорттық төсем және залды безендіру — коммерциялық өнімнің іргетасы.

Мұндай мысалдар қазірдің өзінде бар. Кейбір клубтар үйдегі ойындарды жақсы ұйымдастырып, залдарын көрерменге толтырып жүр. Маусымның ортасына қарай мұндай клубтар ақылы билеттер мен абонементтер енгізе алады деп ойлаймын.

Федерация да өз тарапынан чемпионат пен ұлттық құрамаларға серіктестер іздеп жатыр. Лига бренді неғұрлым мықты болса, әр клубқа өз демеушілерімен келісу соғұрлым жеңіл болады.

— Волейболды дамытуда цифрлық платформалар, әлеуметтік желілер және жанкүйерлермен байланыс орнатудың заманауи құралдары қандай рөл атқаруы керек?

— Бүгінде әр адамның қолында смартфон бар, адамдар ақпараттың басым бөлігін сол арқылы алады. Цифрлық орта енді қосымша мүмкіндік емес, қазіргі өмірдің ажырамас бөлігі. Егер біз аудиторияны тартқымыз келсе, адамдар уақытын өткізетін жерде — олардың смартфондарында болуымыз керек.

Қазір Ұлттық лиганың барлық матчы трансляцияланады. Әлемнің кез келген нүктесіндегі жанкүйер федерация порталына кіріп, өз командасының ойынын тікелей эфирде немесе жазбадан көре алады.

Алайда трансляциялар — жұмыстың басы ғана. Біз бүкіл қазақстандық волейболды жүйелі түрде жариялап отыруымыз керек: нәтижелер, ойын кестесі, статистика, бейнешолулар, ойыншылармен және жаттықтырушылармен сұхбаттар. Адамдарды тек матчтар ғана емес, оқиғалар да қызықтырады: команда қалай өмір сүреді, киім ауыстыратын бөлмеде не болып жатыр, ойыншы қандай жолдан өтті. Дәл осындай контент көрерменді жанкүйерге айналдырады.

Бұл коммерциялық бағытпен де тікелей байланысты. Бүгінде демеушілер аудиторияның қамту ауқымы мен белсенділігіне қарайды. Лига мен клубтардың цифрлық кеңістіктегі қатысуы неғұрлым мықты болса, серіктестер тарту соғұрлым жеңілдейді. Сондықтан біз клубтарды әлеуметтік желілерін белсенді жүргізуге және контентпен жұмыс істеуге ынталандырамыз.

Әрине, бұл — жастарды тартудың да жолы. Волейбол туралы қызықты бейнеролик көрген бала осы спорт түрімен айналысуға келуі мүмкін.

— Жарыстарды жариялау тәсілінде ойыншылардың, клубтардың және ұлттық құрамалардың танымалдығын арттыру үшін қандай өзгерістер қажет?

— Ең алдымен, қызығушылықты алдын ала қалыптастыру керек. Әлемдегі кез келген ірі спорттық оқиғаға назар аударыңыз: футболдан әлем чемпионаты, UFC турнирлері, бокс немесе дзюдо. Оларға деген қызығушылық жарыс басталмай тұрып-ақ арта бастайды. Волейболға да дәл осындай тәсіл қажет. Тек әлеуметтік желілерде ғана емес, теледидар мен радиода да. Волейбол үнемі жұрттың назарында болуы керек.

Контент форматы да заманауи болуы тиіс: қысқа бейнероликтер, сұхбаттар, командалар туралы оқиғалар және жарқын сәттер. Адамдар спортшылардың қуанышы мен қайғысына ортақтасуы маңызды. Ол үшін жеңістің қуанышын, жеңілістің өкінішін және команданың кадр сыртындағы өмірін толық көрсету қажет. Осындай контент ойыншыны жанкүйерлер қадағалағысы келетін тұлғаға айналдырады.

Екінші бағыт — трансляция стандарттары. Үш камера мен комментатор — ең төменгі талап. Біз бұдан әрі дамуымыз керек: дронмен түсіру, алаң маңындағы мобильді оператор, ерекше түсіру бұрыштары және маңызды сәттердің қайталамалары. Алдымен Ұлттық лигадан бастаймыз, кейін Жоғары лигаға, балалар волейболына, параволейболға және жағажай волейболына көшеміз.

Үшінші бағыт — жарқын тұлғаларды насихаттау. Бізде әлеуметтік желілерде үлкен аудиториясы бар ойыншылар бар. Солар арқылы волейболға жаңа көрермендерді тарту оңайырақ. Танымал ойыншы бүкіл спорт түрінің дамуына үлес қосады: клубқа да, ұлттық құрамаға да, демеушілерге де.

— Жұмысыңыздың бірінші жылының қорытындысы бойынша қандай үш нәтижеге қол жеткізгіңіз келеді?

— Бірінші әрі ең маңызды міндет — федерацияның төрешілер мен ұлттық құрамалардың ойыншылары алдындағы барлық берешегін толық өтеу. Бұған дейін айтқанымдай, бұл мәселе шешілмейінше, даму туралы сөз қозғау мүмкін емес.

Екінші міндет — Ұлттық лиганың әр клубында талапқа сай үй аренасы болуы. Қазір біз ұйымдастырудағы кемшіліктерге жиі кезігеміз, әр команда матчтарды қабылдауға дайын емес. Мақсатымыз — кез келген қаланың кез келген уақытта турды жоғары деңгейде өткізе алуы. Бұл іске асқан кезде клубтар коммерциялық қызметке шындап кірісе алады: билеттер, абонементтер және демеушілік пакеттер сатады. Ең алдымен, табыс табуы тиіс — клубтардың өзі.

Үшінші міндет — негізгі реформаларды бекіту. Олардың қатарында 2027 жылы іске қосқымыз келетін аймақтық жүйеге негізделген балалар чемпионатының жаңа форматы және 2027/2028 маусымынан бастап енгізілуі мүмкін легионер байланыстырушыларға қойылатын шектеу бар.

Егер бір жылдан кейін берешектер өтелді, ареналар дайын, реформалар қабылданды деп айта алсақ, онда бірінші жылымыз босқа өтпегені.

— Бірнеше жылдан кейін қазақстандық волейболдың дамудың жаңа деңгейіне шыққанын қандай нәтижелер арқылы объективті бағалауға болады?

— Ең алдымен, бұл — ұлттық құрамалардың нәтижелері. Елдегі волейбол деңгейін солар арқылы бағалайды. Чемпионатпен, жас байланыстырушылармен және балалар волейболымен жүргізетін бүкіл жұмысымыз түптің түбінде ұлттық құрамалардың нәтижелерін жақсартуға қызмет етуі керек.

Екінші көрсеткіш — аудиторияның қамту ауқымы. Біз үлгі алатын лигалар бар: Корея, Түркия, Бразилия, АҚШ және Ресей лигалары. Біздің чемпионат та танымал әрі көпшілікке белгілі өнімге айналуы керек. Күшті әрі жақсы насихатталған лига клубтарға да, федерацияға да ірі серіктестер тартуға мүмкіндік береді.

Үшінші көрсеткіш — бұқаралық сипат. Біз балалар, жастар мен ардагерлер арасында, сондай-ақ жағажай және паралимпиадалық волейбол бағыттарында айналысушылар санының өсуін қалаймыз. Жағажай волейболы қарқынды дамып келеді, ал спортшыларымыз Азия деңгейінде табысты өнер көрсетіп жүр. Алаңдар мен турнирлер тек ірі қалаларда ғана емес, өңірлерде де пайда болуы маңызды.

Паралимпиадалық волейбол — біз ерекше мақтан тұтатын бағыт. Спортшыларымыз әлем чемпионатының қола жүлдегері атанып, әлемдік рейтингте екінші орынға көтерілді. Жақын күндері олар Жапонияда өтетін Пара Азия ойындарында жарыс жолына шығады. Біз бәріміз оларға жанкүйер боламыз. Біздің міндетіміз — мүгедектігі бар адамдардың мүмкіндігінше көбірек бөлігін осы спорт түріне тарту. Ол үшін әр өңірде секциялар, жаттықтырушылар және қолжетімді спорт залдары қажет.

Бұл — уақытты, кәсібилікті және Қазақстандағы волейболға қатысы бар барлық адамның атсалысуын талап ететін ауқымды жұмыс.

Осы мүмкіндікті пайдаланып, төрешілерге де үн қатқым келеді. Көпшілігіңіз өз еңбектеріңіз үшін төлемді ұзақ күттіңіздер, бұл жағдайдың қаншалықты қиын болғанын түсінемін. Шыдамдылық танытып, қандай жағдай болса да матчтарды жоғары деңгейде өткізіп келе жатқандарыңыз үшін рақмет. Берешектің бір бөлігін өтедік және бұл жұмысты жалғастырып жатырмыз. Сөз беремін: федерация барлық берешегін толық өтейді. Төрешілер — волейболымыздың ажырамас бөлігі. Біз сіздердің еңбектеріңізге лайықты құрметпен қараймыз.